Fizik, kuantum mekaniği, bilim tarihi ve felsefe dünyasında, teorik fiziğin gidişatını ve tarihsel anlatısını değiştirecek nitelikte arşivsel bir keşif gerçekleştirildi. Kuantum fiziğinin en ünlü düşünce deneyi olan “Schrödinger’in Kedisi” ile tanınan Avusturyalı fizikçi Erwin Schrödinger’in 80 yıldan uzun süredir tozlu raflarda bekleyen yayımlanmamış bir makalesi gün ışığına çıkarıldı.
VON NEUMANN VE WHİTTAKER’IN “İMKANSIZLIK” İDDİALARINA MATEMATİKSEL DARBE
1930 ve 1940’lı yıllarda matematikçi John von Neumann ve fizikçi Edmund Taylor Whittaker, kuantum dünyasındaki parçacık davranışlarının arkasında ölçülemeyen “gizli değişkenlerin” bulunamayacağını ve determinizmin tamamen çöktüğünü ileri sürmüştü.
Arşivden çıkan belge, Schrödinger’in 1944 yılında Whittaker’ın bu iddialarına karşı çıktığını ve fotonların polarize ışık karşısındaki davranışlarını açıklayan alternatif bir matematiksel gizli değişken modeli kurduğunu gösterdi. Schrödinger, parçacıkların davranışının rastgele olmadığını, polarizörden geçtikten sonra değişen matematiksel kurallarla öngörülebileceğini kanıtlayarak determinizmin imkansız olduğu yönündeki iddiaları çürüttü.
SANILANIN AKSİNE: SCHRÖDİNGER KUANTUM RASTLANTISALLIĞINA KARŞI DEĞİLDİ
Tarihsel anlatılarda Schrödinger, Albert Einstein gibi kuantum mekaniğinin rastlantısal ve olasılıksal yapısından rahatsız olan ve katı determinizmi savunan bir fizikçi olarak resmediliyordu.
Ancak keşfedilen belge ve Del Santo’nun analizleri, Schrödinger’in bu modeli determinizme körü körüne inandığı için değil, “determinizmin imkansız olduğu” yönündeki dogmatik iddiaları çürütmek için geliştirdiğini ortaya koydu. Schrödinger, henüz kuantum fiziği doğmadan önce, 1920’lerde bile evrenin temel yasalarının istatistiksel ve tahmin edilemez olabileceğine inanıyordu. Klasik determinizmi bir “felsefi önyargı” olarak tanımlayan ünlü fizikçi, gerçekliğin tam olarak öngörülemeyeceği fikrini kariyeri boyunca korudu.
80 YILDIR SAKLI KALAN BELGENİN GİZEMİ
Schrödinger’in bu kritik matematiksel modeli ve itiraz yazısını neden hiçbir bilimsel dergide yayımlamadığı tam olarak bilinmiyor. Araştırmacılar, 1944 yılında Heinrich Pelzer adlı başka bir fizikçinin benzer bir modeli yayımlaması üzerine Schrödinger’in yazısını geri çekmiş olabileceğini değerlendiriyor.
Bilim tarihçileri, Schrödinger’in 80 yıl sonra bulunan bu gecikmiş mektubunun, günümüz fizikçilerine dogma ve kesinlik iddialarına karşı açık fikirli olunması gerektiğini hatırlattığını vurguluyor.
